حصار آمديد غير از پيغمبر ( ص ) كه بر شتر و بروايتى بر درازگوش سوار بود و در فتح آن جهادى و كارزارى واقع نشد تا شما را كلفتى رسيده باشد و بسبب اين مستحق چيزى از غنايم شويد * ( وَلكِنَّ اللَّه ) * و ليكن خداى بنصرت و اعانت خود * ( يُسَلِّطُ رُسُلَه عَلى مَنْ يَشاءُ ) * مسلط و مستولى ميسازد پيغمبران خود را بر هر كه ميخواهد بسبب رعب و خوف پس امر اين غنيمت مفوض است به او بهر كه خواهد دهد فحينئذ قسمت آن مثل قسمت غنايمى نباشد چه بقتال آن را گرفته باشند * ( وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ ) * و خداى بر همه چيزها از غالبيت شما و مغلوبيت ايشان و غير آن * ( قَدِيرٌ ) * توانا است پس گاهى كه بسبب امر ظاهر كه جدال و قتال است ايشان را بر دشمن غالب ميسازد و گاهى بسبب امر پنهان كه آن القاى ترس و بيم است در دل ايشان بعد از بيان فيء ميفرمايد * ( ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه ) * ترك واو عطف بسبب آنست كه اين مفسر قول سابق است اعنى قوله وَما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه يعنى آنچه باز ميگرداند خداى بر پيغمبر خود * ( مِنْ أَهْلِ الْقُرى ) * از اموال و املاك اهل ديهها كه بحرب گرفته نشده‌اند يعنى قراى بنى نضير * ( فَلِلَّه ) * پس مر خدايراست * ( وَلِلرَّسُولِ ) * و مر پيغمبر او را و متصرف در سهم اول نيز از آن حضرت است كه بر وفق مصلحت صرف نمايد * ( وَلِذِي الْقُرْبى ) * و مر خداوند خويشى را نسبت به حضرت نبوى ( ص ) از اهل بيت وى * ( وَالْيَتامى ) * و مربى پدران محتاج را از آل محمد * ( وَالْمَساكِينِ ) * و مر درويشان را كه از ايشان باشند و بر قوت سال قادر نباشند * ( وَابْنِ السَّبِيلِ ) * و مر رهگذريان ايشان را كه استطاعت نداشته باشند كه به شهر خود رسند منهال بن عمر روايت كرده كه من از على بن الحسين ( ع ) پرسيدم كه مراد بذى القربى و يتامى و مساكين و ابن السبيل كه در اين آيه واقع شده‌اند چه كسانند فرمود كه هم قرباؤنا و مساكيننا و ابناءنا سبيلنا و محمد بن مسلم از ابو جعفر سلام اللَّه عليه نقلكرده كه آن حضرت فرمود كه پدرم على زين العابدين ( ع ) فرمود كه لنا سهم الفقراء و سهم ذى القربى و نحن شركاء الناس فيما بقى يعنى سهم فقرا و سهم ذى القربى از براى ما است و ما شريك مردمانيم در آنچه باقى مانده باشد ظاهر حديث مقتضى اطلاق است خواه آنكه ايشان اغنيا باشند و خواه فقر او اين موافق مذهب شافعيست و نزد فقهاى ما مال فيء از براى فقراى اقارب رسولست ( ص ) كه بنى هاشمند و بنى عبد المطلب و از حضرت صادق ( ع ) مرويست كه نحن قوم فرض اللَّه طاعتنا و لنا الانفال و لنا صفو المال ما جماعتى هستيم كه خداى تعالى فرض كرده است بر بندگان فرمانبردارى ما را و ماراست انفال و مالى كه بر